Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη εμπειρία

Αν δεν αλλάξετε τις ρυθμίσεις του προγράμματος περιήγησης, συμφωνείτε με αυτό.

Αποδέχομαι

300x600 R021

24 Μαρ 2017

Τι μπορεί να μας διδάξει… η Αντιγόνη του Σοφοκλή, η αρχαία τραγωδία

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Γράφει η Θωμαή Βισόκαλη - Μηνοπούλου / Φιλόλογος

Πολλά φημολογούνται τον τελευταίο καιρό για την κατάργηση της διδασκαλίας της Αντιγόνης από το Λύκειο. Είτε εφαρμοστεί είτε όχι, δίνεται μια αφορμή να αναλογιστούμε τη σπουδαιότητα αυτού του έργου, που έχει κριθεί από τους αιώνες και έχει κερδίσει μια υψηλή θέση στην παγκόσμια λογοτεχνία.

Η Αντιγόνη, παραβαίνοντας την απαγόρευση του βασιλιά της πόλης Κρέοντα, έθαψε τον αδερφό της Πολυνείκη, ο οποίος κινήθηκε ενάντια στην πατρίδα του Θήβα, για να διεκδικήσει το θρόνο που είχε συμφωνήσει να μοιράζεται με τον αδερφό του Ετεοκλή. Η Αντιγόνη πιάστηκε επ’ αυτοφώρω να τον θάβει και θανατώθηκε, αφού ο Κρέων την έκλεισε σε υπόγεια σπηλιά. Και ο Αίμων, γιος του Κρέοντα και αρραβωνιαστικός της Αντιγόνης, εξαιτίας του έρωτά του προς αυτή, αυτοκτόνησε με μαχαίρι. Για το θάνατό του και η μάνα του η Ευρυδίκη αυτοκτόνησε επίσης. Έτσι, ο Κρέοντας τυφλωμένος από το πάθος του για εξουσία και δύναμη έμεινε μόνος.

Η Αντιγόνη, η βασίλισσα των τραγωδιών , όπως ονομάστηκε είναι αυτή που μέσα από τη γλώσσα μιας παλιότερης εποχής μας δίνει τα πιο πολλά επίκαιρα διδάγματα. Παρόλο που τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος άνθρωπος είναι διαφορετικά, η κατάστασή του αποπνέει τραγικότητα. Στη σημερινή εποχή, τραγική είναι η μοίρα του ανθρώπου, γιατί αγωνίζεται ενάντια σε δυνάμεις ανεξέλεγκτες, που ξεφεύγουν από την κυριαρχία του. Για παράδειγμα, η πρόοδος του χάρισε αγαθά , τον έκανε όμως σκλάβο της κατανάλωσης. Μέσα στον καταναλωτικό κόσμο των καταλυτικών αντιφάσεων το μόνο που αξίζει είναι η αξιοπρέπεια , που βρίσκεται στη δύναμη να υπομένουμε το παράλογο αυτού του κόσμου.

Τραγική, επίσης είναι η μοναξιά του σημερινού ανθρώπου. Ο άνθρωπος εξυμνείται ως ύψιστη αξία από όλους, όμως η τάξη του κόσμου αυτή την αξία την επιβουλεύεται ή τη συντρίβει. Υπάρχει σήμερα μια θεμελιακή αντινομία ανάμεσα στο ανθρώπινο μεγαλείο και στην ανθρώπινη αθλιότητα, την πείνα και τη δυστυχία των ανθρώπων. Θεμελιακές αξίες της ζωής, όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, ο ανθρωπισμός παραγνωρίζονται ή κατάντησαν λέξεις στερεότυπες της φτηνής προπαγάνδας.

Τίποτα δε μας προξενεί μεγαλύτερη αγαλλίαση από το θρίαμβο της Αντιγόνης πάνω στον Κρέοντα, γιατί είναι η δύναμη της υπεροχής της ελευθερίας πάνω στις δυνάμεις της υποδούλωσης και της εξαθλίωσης που πολιορκούν τη ζωή μας. Ο θάνατός της μας δείχνει ένα φωτεινό δρόμο αντιμετώπισης της ζωής. Ο φανταστικός κόσμος που δανείζεται η τραγωδία από τη μυθολογία αντιπροσωπεύει την εικόνα του πραγματικού κόσμου. Αυτήν την εικόνα την προσφέρει στο θεατή τέρποντάς τον με την παράσταση και ημερώνοντας τα πάθη και τις άναρχες δυνάμεις του, που αντιπαλεύουν μέσα του.

Για όλους αυτούς τους λόγους η τραγωδία θα είναι πάντοτε ζωντανή. Αξίζει, λοιπόν, να προβληθεί η επικαιρότητα του έργου και η πληθώρα των διαχρονικών μηνυμάτων που το διέπουν.

Αντιγόνη: ‘’Οτοι συνέχθειν, λλ συμφιλεν φυν.’’
Μετάφραση: Δε γεννήθηκα να συμμερίζομαι το μίσος αλλά την αγάπη.

Αυτός ο στίχος είναι ο πιο φημισμένος από όλο το έργο. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα πολλοί συγγραφείς έχουν αναφερθεί σε αυτόν. Η στάση του Κρέοντα στηρίζεται στο μίσος, ενώ της Αντιγόνης στην αγάπη και τη συγχώρηση. Η Αντιγόνη πιστεύει σε ακατάλυτες αξίες, σχετικές με τη ζωή και το θάνατο. Είναι απαλλαγμένη από κακία και μίσος. Προβάλλει την αξία της αγάπης απέναντι στο μίσος των άλλων. Το ηθικό της μεγαλείο είναι τέτοιο, που τίποτα δεν μπορεί να το ανατρέψει. Η Αντιγόνη εμμένει μέχρι το τέλος στην ακλόνητη πίστη της για μια ανώτερη ιδέα, την οποία πρεσβεύει και στην υπεράσπιση ενός άλλου, διαφορετικού κώδικα ηθικής από εκείνον της πολιτικής εξουσίας.
Παράλληλα, η ηρωίδα του Σοφοκλή εξελίσσεται σε πρότυπο της ανιδιοτελούς, στα όρια της αυτοθυσίας, αγάπης προς το συνάθρωπο, γνωρίζοντας μάλιστα το προσωπικό κόστος των επιλογών της από την αρχή, χωρίς να διστάσει ούτε στιγμή. Αντίθετα, ο Κρέοντας εκπροσωπεί το μίσος, τον αυταρχισμό, την αλαζονεία και τον εγωισμό. Μέσα από τη σύγκρουση των πρωταγωνιστών, λοιπόν, αποκαλύπτεται στο θεατή η μοίρα τους, η οποία ασφαλώς είναι ανάλογη των επιλογών τους. Καλούνται έτσι οι σύγχρονοι άνθρωποι να επιλέξουν μια στάση ζωής ανάμεσα στην αληθινή αγάπη ή στον εγωισμό και το μίσος.

Αντιγόνη: ‘πε πλείων χρόνος ν δε μ ρέσκειν τος κάτω τν νθάδε.
κε γρ αε κείσομαι’’

Μετάφραση: Γιατί είναι πιο πολύς ο καιρός που πρέπει να αρέσω στον κάτω κόσμο παρά σε αυτούς που είναι εδώ επάνω . Γιατί εκεί θα βρίσκομαι αιώνια.

Η ηρωίδα εκφράζει ένα ηρωικό ιδεώδες, όμοιο με αυτό που εξέφραζαν οι ομηρικοί ήρωες. Έκανε την επιλογή της να υπηρετήσει τους ηθικούς νόμους, που τους θεωρεί ανώτερους από τους νόμους του κράτους και αδιαφορεί για τις συνέπειες. Θεωρεί εξευτελισμό την παράβαση του καθήκοντος. Δε θέλει να ζήσει αισχρώς, προτιμά να πεθάνει καλώς, με τιμή και αξιοπρέπεια. Διατυπώνει τη μεγάλη αλήθεια ότι η ζωή συνεχίζεται στον κάτω κόσμο και εκεί είναι αιώνια, ενώ στη γη είναι πρόσκαιρη. Τα λόγια αυτά είναι μια προτροπή για ευσέβεια και τήρηση των ηθικών αξιών στη ζωή των σύγχρονων ανθρώπων.

Κρέοντας: ‘’Οδν γρ νθρώποισιν οον ργυρος
κακν νόμισμ βλαστε· τοτο κα πόλεις
πορθε, τόδ νδρας ξανίστησιν δόμων,
τόδ κδιδάσκει κα παραλλάσσει φρένας
χρηστς πρς ασχρ πράγμαθ στασθαι βροτν
πανουργίας δ δειξεν νθρώποις χειν
κα παντς ργου δυσσέβειαν εδέναι.’’

Μετάφραση: Γιατί κανένας θεσμός σαν το χρήμα δεν φύτρωσε μέσα στους ανθρώπους τόσο ολέθριος . Αυτό και πόλεις κυριεύει , αυτό και τους ανθρώπους ξεσπιτώνει, αυτό καθοδηγεί και διαστρέφει τις δίκαιες γνώμες των ανθρώπων, ώστε να στρέφονται σε αισχρές πράξεις. Και δείχνει στους ανθρώπους να κάνουν πανουργίες και κάθε ανόσιο έργο να γνωρίζουν.

Ο Σοφοκλής αναφέρεται στο θεσμό του χρήματος. Δεν κατακρίνει γενικά τη χρήση του χρήματος, αλλά πιστεύει ότι η κακή χρήση του προξενεί πολλές δυστυχίες, επειδή παρασύρει τους ανθρώπους στο κακό. Με το χρήμα εξαγοράζονται συνειδήσεις, προκαλούνται αναταραχές στην πόλη, οι άνθρωποι φεύγουν μακριά από τα σπίτια τους για την εξασφάλιση χρήματος. Το χρήμα διαστρέφει το χαρακτήρα των έντιμων ανθρώπων και συντελεί στην εμφάνιση πολλών ελαττωμάτων. Αναμφίβολα, η συνειδητοποίηση των αρνητικών συνεπειών της θεοποίησης του χρήματος, όπως προβάλλεται στο σημείο αυτό από τον ποιητή, μπορεί να αποτελέσει αφορμή για την απομυθοποίησή του. Έτσι, ο άνθρωπος της σημερινής εποχής θα στραφεί στα πνευματικά αγαθά, που καταυγάζουν τη ζωή του.

Αίμονας: ‘’λλ νδρα, κε τις σοφός, τ μανθάνειν
πόλλ ασχρν οδν κα τ μ τείνειν γαν.’’

Μετάφραση: Δεν είναι καθόλου ντροπή για έναν άνθρωπο και αν ακόμη είναι σοφός να μαθαίνει πολλά και ακόμη, να μην παρατραβάει το σκοινί.

Η μεταφορά αναφέρεται στο υπερβολικό τέντωμα του σκοινιού που συγκρατούσε το κατάρτι ή στο τέντωμα της χορδής του τόξου. Πρόκειται για μια παραλλαγή του ρητού ‘’μηδέν άγαν’’ που ήταν γραμμένο στο μαντείο των Δελφών. Τονίζει τους κινδύνους της υπερβολής. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι όποιος ξεπερνάει το μέτρο και φτάνει στην υπερβολή πέφτει σε συμφορές . Ο άνθρωπος, ακόμη κι αν είναι μορφωμένος είναι σημαντικό να ενημερώνεται συνεχώς, να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να προσαρμόζεται ανάλογα.

Χορός: ‘’ρως νίκατε μάχαν’’
Μετάφραση: Έρωτα, που δε γονάτισες ποτέ στον πόλεμο

Το τρίτο στάσιμο αποτελεί ωδή στον έρωτα. Ο χορός εξυμνεί την παντοδυναμία του έρωτα . Γιατί ο έρωτας μπορεί να είναι μια φυσική δύναμη που οδηγεί σε μια νέα ζωή, αλλά είναι και η δύναμη που οδηγεί στο θάνατο. Ο έρωτας ως μαχητής, φτερωτός τοξότης, κατεβαίνει από τον ουρανό και χτυπάει τα θύματά του. Αιχμαλωτίζει με τις σαϊτες του και σέρνει πίσω του σκλάβους. Η δύναμή του είναι ακατανίκητη. Η σφοδρότητα του έρωτα είναι πάνω από τους ανθρώπους και πάνω από τους θεούς. Εκτός όμως, από τη θετική επίδραση του έρωτα, υπάρχει και η καταστρεπτική. Προβάλλεται και το στοιχείο της ερωτικής μανίας. Τότε, είναι δαίμονας, σαλεύει το μυαλό των ανθρώπων και τους οδηγεί στην καταστροφή. Αντί για την ηδονή οδηγεί στην οδύνη και αυτή είναι η τραγικότητα της ζωής.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

proioy fani

Προσθήκη νέου σχολίου

Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση

Emvolio GIF 300 x 600

 

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Who's Online

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 380 επισκέπτες και κανένα μέλος

ΜΕΙΝΕΤΕ ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Τελευταια Νεα

Top